21 Temmuz 2018 Cumartesi
Anasayfa > Yerel > “ŞAŞMAZ” DENiLEN SAYILI GÜNLER BU KIŞ FENA ŞAŞTI

“ŞAŞMAZ” DENiLEN SAYILI GÜNLER BU KIŞ FENA ŞAŞTI

13.02.2018 13:06 12 14 16 18 yazdır
KARIN NE ZAMAN YAĞACAĞININ VE SOĞUKLARIN NE ZAMAN BAŞLAYACAĞININ HAFIZALARA “SAYILI GÜN”KODU İLE KAZINDIĞI ERZURUM’DA, BU KIŞ O TAKVİM FENA ÇUVALLADI. UZUN YILLAR SONRA ARALIK AYI ILIK VE KARSIZ GEÇTİ.
“ŞAŞMAZ” DENiLEN SAYILI GÜNLER BU KIŞ FENA ŞAŞTI
HERKES de bilir ki, Erzurum bir kış memleketidir. Burada kışlar uzun geçer, sert geçer, soğuk geçer, öyle gün olur ki, ayaz nefesini keser insanın.
Ölçüm aletlerinin çok fazla olmadığı, iletişim araçlarının da bu kadar ileri boyutta gelişme göstermediği eski yıllarda, insanlar yaşadıklarından yola çıkarak, kendilerine göre bir “tahmin” şekli oluşturmuş, bugünün “takvim”i yerine geçen o “tahmin takvimi”ne de “sayılı gün” adını vermişler.
Vatandaşın “sayılı gün tahmin takvimi” pek şaşmamış! Günü geldiğinde büyük ihtimalle hava bozmuş, ya kar yağmış, ya da yağmur! Hava soğumuş mesela. “Yaz geldi” diye hayvanlarını otlağa salanların başına olmadık işler açılmış, kar ve tipiden ya kuzular, keçiler telef olmuş, yola çıkan insanlar ya donarak ölmüş, ya da yollarını kaybetmişler.
KIŞIN BAŞLANGICI 
29 EKİM’DİR
Erzurum için “önemli günler”, tahmin takvimi’nin işareti olmuş. Yaz aylarında başta odun ve kömür olmak üzere çeşitli ihtiyaçlarını temin eden insanlar, kışın başlangıç tarihi olarak, “29 Ekim Cumhuriyet Bayramı”nı kendilerine ölçü almış, o gün geldiğinde pek de yanılmadıklarını görmüşler.
Bir gün önceden “yüzünü döken” hava, gece sabaha doğru esip, gürlemeye başlayarak, adeta kışın başladığının müjdesini(!) vermiş. Çoğu zaman kar yağışı ve tipi yüzünden Cumhuriyet Bayramı törenleri ya iptal edilmiş, ya da salonlarda yapılmış.
10 KASIM BİR 
DÖNEMEÇ OLMUŞ
Kar’ın daha geç yağması ve havaların hemen soğumaması için “Ah şu Cumhuriyet Bayramı’nı bir kazasız, belasız atlatsak” dercesine yakarışta bulunan insanlar, ikinci dönemeç tarihi olarak “10 Kasım”ı belirlemişler.
MERYEMANA SOĞUKLARI 
“Erzurum’da yaz mevsimi yoktur, kışa hazırlık dönemi vardır” dedirten, havaların “eh işte” denilen cinsten ısındığı sırada ani soğuklar çıkar ortaya. Erzurum’da Ağustosun 15’inden itibaren “sayılı günler” kendini gösterir. 
Yaşlıların ifadesine göre, Ağustos ayının 15’inde “Meryemana soğukları” ile selamlaşır insanlar. Soğuklar en az 3 gün, en çok bir hafta sürer. Bu süre içinde bağda, bahçede toplanmayan salatalıklar üşür. 
PASTIRMACI YAZI 
Pastırmacı yazı dendiğinde akıllara, bastıran ani soğuklar sonrası yaşanan kısa soluklu ılıman günler gelir.
Pastırmacı yazı, 30 Ekimden itibaren görülür ve yaklaşık üç hafta kadar sürer.
Gündüz parlak güneşin yumuşattığı hava, geceleri sert esen rüzgâr nedeniyle hissedilir derecede düşer. Bu rüzgârın daha çok pencere parmaklıklarına asılan pastırma ve sucukları kuruttuğundan olsa gerek, adına “pastırmacı yazı” dendiği söylenir. 
KOÇ KATIMI SOĞUKLARI Havaların iyiden iyiye soğumaya başladığı Kasım ayının ilk haftasından itibaren, çayır, mera ve otlaklarda otlayan büyük ve küçükbaş hayvanlar ahırlara, barınaklara alınır.
Atatürk’ün ölüm günü de olan Kasım ayının 10’undan itibaren hayvanların barınaklara alınmasıyla “koç katımı” dönemi başlar. 
Kar yağışının az olduğu Aralık ayında ortaya çıkan ve yaklaşık 40 gün süren, şiddetli soğukların yaşandığı döneme “karakış”, sonrasında yaşanan ve Şubat ayının 15’ine kadar yaşanan karlı, kışlı soğuk döneme de “zemheri” soğukları adı verilir.
Erzrum, en çok yağışı Şubat ayında alır.
HIDIRELLEZ TİPİLERİ Hıdırellez tipileri, Şubat ayının son cuması ile Mart ayının ilk cuması arasında yaşanır. Bugünlerde Hızır ve İlyas Peygamberler’in buluştuklarına inanılır. 
LEYLEK KARI 
Batı bölgelerinde havaların iyiden iyiye ısındığı ve baharın en güzel günlerinin yaşandığı dönemde Erzurum’da kışın en çetin günleri yaşanmaya devam eder.
Mart ayının 7’sinden itibaren leylek karı beklenir. Halk arasında “7’ye gelmez, 8’e kalmaz” denilen kar, Mart ayının 7’sini 8’e bağlayan gece genelde yağar. Bu karla birlikte leylekler de görülmeye başlanır.
Bir önceki yıl terkettikleri yuvalarına geri dönen leylekler, yuvalarının öbek öbek karla kaplı olduğunu gördüklerinde gerisin geriye döner, havalar iyice ısındıktan sonra tekrar gelir ve göç mevsimine kadar yazlıklarında yaşarlar.
Leylek karı, çok şiddetli tipiyle birlikte yağar. Gözün gözü görmediği o gün tipili bir kar yağacağını bile bile yola çıkan ve kötü hava koşullarına yenik düşerek hayatını kaybeden insanların imansız gittiğine inanılır. 
ABREL’İN 5’İ 
İngilizcesi april olarak bilinen Nisan için eskiler niye “abrel” demişler, bilinmez. Abrel’in, ya da bildiğimiz şekliyle Nisanın 5’i geldiğinde tipili bir kar yağışı başlar. O gün için Erzurum’da “tekerleme” şeklinde “Korkma Martın kışından, kork avrelin 5’inden, kara öküzü ayırır eşinden” sözü dilden dile söylenegelmiştir. 
GIDİK BOĞAN 
Nisan ayının sonunda iyi giden hava aniden bozar.
Bu konuda bir hikâye de dilden dile anlatılagelir.
Rivayete göre, yaşlı bir kadın kış boyunca tandırbaşındaki bir kazanın altında, üzerine titreyerek büyüttüğü gıdiğini (keçi yavrusu), havanın ısındığını görünce, “hava alsın ve taze otlardan yesin” diyerek dışarı çıkartır.
Evine dönen ve işe koyulan yaşlı kadının aklına az sonra keçi yavrusu gelir. Dışarı çıkar ki ne görsün, tipi, boran göz gözü görmüyor.
Yaşlı kadının bir kış boyu üzerine titrediği keçi yavrusu ise, tipide boğularak can vermiş.
İşte o günden beri Nisan ayının son günlerinde havanın bozmasını ve tipili kar yağışını, yöre insanı “gıdikboğan tipisi bastırdı” diye yorumlar. 
CAMIŞ GIRAN (KIRAN) 
Havaların artık iyiden iyiye ısındığı Mayıs ayının 19’u veya 20’sinde hava bir kez daha bozar.
Havanın güneşli olduğunu gören ve camışlarını (manda) Palandöken’e otlatmaya götüren vatandaşların, yaşanan yoğun tipi ve kar yağışı nedeniyle hayvanlarının telef olduğuna, yani tipide boğularak kırıldıkları (telef oldukları, öldükleri) anlatılır.
Sayılı günler tamamlandıktan sonra, Erzurum için Haziran ayının 10’undan itibaren “memlekete yaz geldi, dalımız (sırtımız) ısındı” yakıştırması yapılır. ”YENİGÜN
Yorum Yaz
  • UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik ve tamamı büyük harfle yazılan yorumlar onaylanmamaktadır.
Kategorinin Diğer Haberleri