çanakkale
24 Eylül 2017 Pazar
Anasayfa > Yazarlar > Mehmet KAHRAMAN > TÜRKİYE İÇİN YENİ BİR SEÇİM SİSTEMİ
Mehmet KAHRAMAN

TÜRKİYE İÇİN YENİ BİR SEÇİM SİSTEMİ

30.09.2013 18:01:51 12 14 16 18 yazdır
Yazar : Mehmet KAHRAMAN

Seçim, demokratik hayatin vazgeçilmez unsurudur. Demokratik hayatta seçimin varlığı tek başına elbette yeterli değildir. Onun kabul görmüş norm ve kuralları da içermesi gerekir. Hür, serbest ve aleniyet gibi temel unsurları için de taşıması zaruridir. Seçimin sıhhati, icrası ve sonuçları kamuoyundatartışılır olmamalıdır. Seçim başlangıcı, işleyişi ve neticesi ile vicdanlarda kabul görmesi önemlidir. Şayet bu vicdani kabul yoksa seçim de veya süreçte bir sakatlık var demektir.  Seçimin sıhhatini temin eden ve gösteren hususların altını çizerek tespit edelim. Çükü; bukriterlerin olmaması halinde, o seçimin meşruiyeti asla kabul edilemez.

Demokratik bir seçim de olması gerekenler:

Türkiye'deki seçimler, 1950 den bu güne, demokratik ve batı standartlarına sahiptir. Zaman zaman geçiş dönemlerin de ki tartışmalardan, dar ve basit arızalardan bahsetsek de genel olarak, itiraz konusu olmamıştır. Demokratik bir seçimin temel şartları, Anayasamızın67,79. Maddelerinde gayet iyi tanzim edilmiştir. Bu ölçüler 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunda aynen yer almıştır.

Bunların ana hatları.

Hür ve serbest seçim; hem oy kullananlar hem de seçime katılanlar tam bir hürriyet için de olmaları, her türlü maddi ve manevi baskı altın da olmamalıdır.Seçen ve seçilenlere korku,tehdit,sindirmeveya manevi baskı varsa,bu seçim temelden sakat olur. Siyasi teşkilatlanma ve tüm siyasi faaliyetler ve propagandanın da tam bir serbesti için de olması gerekir.

·        Gizli oy açık tasnif; vatandaş oyunu kullanırken, tesir altıda kalmadan,  gizli kullanmalıdır. Sayım ve döküm yapılırken de herkesin huzurun da yapılmalı, itirazlara zemin ve fırsat verilmelidir.

·        Yargı denetimi; seçimlerin başlangıcından sonuçlar kesinleşene kadar, seçim organizasyonunu sevk idaresini bağımsız yargı organının yapması, özelliklede, başta siyasiler olmak üzere bütün güçlerin tesirinden koruması gerekir.

·        Eşitlik; her vatandaşın sınıfına ırkına ve statüsüne bakılmaksızın aynı ağırlıkta eşit oy sahibi olmasıgeçmiş asırlar da ki gibi üstün insan, üstün sınıf anlayışı olmamalıdır.Mutlaka olası gereken bu şartların dışın da, bir seçimin adil demokratik ve genel kabul görmesini sağlayacak başkacaşartlar da sayabiliriz.

Mesela; "Adalet ve istikrar" bizim anayasamız,  67/5. Maddesinde yapılacak seçim kanunlarının "temsil de adalet,yönetim de istikrar " ilkesini benimsemiştir. Anayasamızın amir hükmüne göre, yapacağımız seçimler de adaletli olacağız, tekbir oyu dahi değerlendirerek temsil imkânı vereceğiz.  Diğer taraftan da başka seçenekler kullanarak siyasette istikrarı sağlayacağız. Bu temenni, bir bileşik kaplar seviyesi gibi değildir, asla denge sağlanarak, seviye eşitlenemez.

 Bir taraf aşağı inince, öbür taraf yükselir. Her oyu temsil de değerlendirerek adaleti seçerseniz, çok partili ve koalisyon çıkaran bir meclis oluşur. Küçük oyları hesaba katmasanız, istikrarlı az partili bir meclis ve muktedir hükümetler kurarsınız. Burada tercihi ülke gerçeklerine ve ihtiyaçlarına göre yapmak gerekir.

 Kalkınan gelişen, istikrara muhtaç bir ülkeyi koalisyonlara terk etmek fevkalade yanlış olur. Bunu yaparken, adaleti bozunca,yeni fikirlerin, yeni insanların, hizmet nöbetine geçmesi zorlaşır.  Dolayısıyla, her ikisini birden terk veya her ikisini bir den kabul uygun bir tercih olmayacağına göre orta bir yol ihtiyar etmeliyiz.

Bizimtercihimizi, elbette istikrardan yana olmalıdır. Zira büyüyen gelişen bir ülkede istikrarsızlık çok yüksek milli faturalar çıkarmaktadır. Bunu, altmış yılı aşan demokrasi serüvenin de yaşayarak gördük.Seçim barajların konulması da bu sebeptendir. Ancak, istikrarı seçerken adaleti de bütün, bütün terk etmemek gerekir. Ülke barajı olmalı fakat bu günki gibi yüzde onlar da değil belki yüzde beşlerde olmalı. Böylece çok dağınık bir meclis ortay çıkmayacağı gibi, yeni fikir ve simalarada yol açılmış olacaktır.

Bu gün tercih edilen ve yaygın uygulanan, bizdede uygulanmış,  iki temel seçimi sistemi vardır. Birincisi," çoğunluk sistemi", bu sistem,  kanuni çoğunluğu alanın kazandığı birsistemdir. Dünya da ABD, İngiltere başta olmak üzere kırkın üzerin de ülke uygulamaktadır.Bu sistem dar bölge seçim sistemi uygulayan ülkeler için çok gerekli ve uygun bir sistemdir. Çok adaylı listeler için adaletli bir sistem değildir.  Çoğunluk sisteminin, basit, salt ve oranlı uygulamaları vardır. Tercihe göre, libre adalet veya  istikrara doğru yönlendirilebilir.

Bu sistemi çok geniş tartışmak mümkündür. Faydalı tarafları; basit hesaplanır ve uygulanabilir olması, seçmene güven verir uygulayıcılara kolaylık sağlamasıdır. Dar bölge uygulanan yerler hariç adil değildir.  Bu sistem de parti sayısı azdır, genel de iki parti de iktidar el değiştirir.Sakıncaları; adaletsizdir, oyların bir kısmı temsil imkânı bulamaz, oylar boşa gider, kazanan parti aşırı güç kazanır. İki turlu olması halinde siyasi pazarlıklar gündeme gelir. Darbölge uygulamasında, bu sakıncalar azalır. Ancak; dar bölge sisteminde de nüfuslu kişi ve odaklar önlenemez güç kazanır, seçimin sonucunu bunlar belirlerFeodal yapı ve sosyal güç odaklarının mevcut olduğu toplumlarda sağlıklı bir tercih değildir.Aday üzerin de partisinin tesiri yoktur, partide dedisiplinolmaz.

İkinci yaygın ve kabul görmüş halen bizde de uygulanan istem "nispi temsili sistem"dir. Bu sistem daha adildir, oylar daha çok temsil imkânı bulur, siyasi tekelleşme olmaz, daha çok fikir ve daha çok parti meclise girmeimkânı kazanır.  Seçmen oyunun meclise yansıdığını göreceği için, seçime katılım artar, kişiler değil partiler ve fikirler ortaya çıkar, seçim pazarlıkları olmaz.

Sakıncaları; seçmen egemenlik hakkını partilere devrettiğinden,adayları partiler belirler ve seçmenin aday üzerinde ki gücü azalır. Parti disiplini artar ve aday belirlemede yakınları koruma listelere yerleştirme imkânıolurş,koalisyon ihtimali artar

Bizim tercihimiz

 Kabul etmek gerekir ki, mutlak iyiyoktur, fakat mevcutların iyisini seçmemize de bir mani yoktur. Geçmiş tecrübeler ışığın da bize uyan sistem; " Daraltılmış Bölge Sistemidir."  Bu sistem henüz tartışılmış değildir. Ancak; tartışılmasın da ciddi yarar bulmaktayım.

Bu sistem de; ülke seçmen sayısı milletvekili sayısına bölünerek, her milletvekili için kaç seçmen düştüğü belirlenir. Her seçim bölgesi bu sayının üçle çarpılmasıyla bulunacak seçmen sayısının ikamet ettiği alan bir seçim bölgesi olur. Burada il taksimatına da uyularak, dört milletvekili çıkaran iller iki,(2+2)beş çıkaranlar da yine iki bölge olur.(3+4) Bir ve bir den az milletvekili çıkaraniller sınırdaş ille birleştirilir.

 Burada seçmenin oyu da eşitlemiş oluruz. Zira bir yerde on bin seçmenle bir vekil seçilirken, başka bir ide elli bine bir vekil seçilmesin de ki adaletsizlik de önlenmiş olur. Seçim sonucunu, kabul görmüş D'Hont sistemi ile hesaplayarak belirlememiz halin de, bu uygulama istikrara da yardımcı olur.

Bu sistemiuygularken, partiler her seçim bölgesine aday sayısının dört katı aday ismi yazar, seçmen önce oy pusulasındapartiye mühür vurarak parti tercihini, sonrada, iki kişiyi işaretleyerek aday tercihi yaparak oyunu kullanır.  Okuryazar oranının yüzde doksanlarda olduğu ülkemizde tercih uygulaması zor olamayacaktır. Nitekim geçmiş de de başarıyla uygulandı.  Tercih yapamayanların veya yapamayanların reyi parti için geçerli sayılacaktır.

Seçmen vekili tanıyacak, yakın temas kuracak, genel merkez hâkimiyeti çok zayıflayacak, sayım döküm kolaylaşacaktır. İlk aday elemesini parti yapacağından, parti disiplinide tamamen bozulmayacaktır.Dar bölge sisteminin sakıncası olan nüfuslu kişi ve odakların tesiri deazalacaktır. Bu uygulama ve yüzde beş ülke barajı,İstikrarı bozamaz diğer yandan da yeni fikirlerin ve yeni partilerin parlamentoda temsil imkânı kazanır.Mevcut sistemlerin en iyisi olur kanaatindeyim.

Yazarın Son Yazıları
Yorum Yaz
  • UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik ve tamamı büyük harfle yazılan yorumlar onaylanmamaktadır.